Centralny ośrodek północno-zachodniej części Półwyspu Krymskiego stanowi zlokalizowana na wybrzeżu Morza Czarnego w odległości 80 km od Symferopola – EUPATORIA. Położone malowniczo na skraju stepowego płaskowyżu port i miasto, liczące obecnie 117,5 tys. mieszkańców, stanowi największy uzdrowiskowo-sanatoryjny kompleks Krymu, szeroko korzystający zarówno z leczniczych borowin czy wód mineralnych jak i dobrodziejstw klimatu. Procesowi leczniczemu również walory szerokich piaszczystych plaż, stanowiących na Krymie rzadkość, zwłaszcza w jego wschodniej, turystycznej części. Najbardziej znana to Nowa Plaża na wschód od miasta oraz Czajka w Zaoziernoje na zachodzie.

Podobnie jak w przypadku większości znanych krymskich miejscowości, korzenie Eupatorii sięgają głęboko w starożytność. Już w V , a jak chcą inne źródła nawet VI wieku przed naszą erą, na obszarze dzisiejszego miasta powstała grecka osada Kerkynityda, związana z Chersonezem Taurydzkim. W II wieku p.n.e zniszczona przez Scytów osada trafiła pod panowanie króla Pontu Mitrydatesa VI Eupatora, którego imieniu miasto zawdzięcza swą aktualną nazwę. W późniejszych stuleciach znajdujący się w obrębie państwa rzymskiego i Bizancjum ośrodek, niszczyli Hunowie, a następnie Goci i Połowcy.

Ostatecznie w XV wieku, podobnie jak cały Krym, osada została opanowana przez Turków, którzy doceniając jej strategiczne położenie i militarne znaczenie wznieśli tam w roku 1475 twierdzę Gözleve (Gezlew), która nadała nazwę całej miejscowości. W okresie Chanatu Krymskiego rządzonego przez ród Girejów, Gözleve rozwinęło się w ważny miejski ośrodek rzemiosła i handlu oraz drugie obok Kaffy (Teodozji) centrum handlu niewolnikami na Krymie. Wówczas też miasto nabrało swego wielonarodowego i wielokulturowego charakteru, który w dużej mierze zachowało do dziś.

W roku 1783 miasto trafiło pod berło Romanowych, którzy nadali mu jego dzisiejszą nazwę. Rozwój ośrodka zahamowała wojna krymska lat 1853 – 1856. To właśnie pod Eupatorią lądowały w dniach 14-17 września 1854 r. sprzymierzone siły francusko-angielsko-tureckie, które uczyniły z miasta bazę dla swych dalszych działań na Krymie. Podjęta przez Rosjan w lutym 1855 r. próba odbicia ośrodka doprowadziła do tzw. bitwy pod Eupatorią,, nie przynosząc jednak oczekiwanych rezultatów.

Po zakończeniu wojny krymskiej Eupatoria powróciła na drogę rozwoju jako ośrodek miejski i kurort.

W drugiej połowie XIX wieku z Czufut-Kale w pobliżu Bakczysaraju, przenieśli się do Eupatorii Karaimi (tatarscy wyznawcy odłamu judaizmu, którzy odrzucili tradycję Talmudu), czyniąc z miasta centrum swej małej społeczności. Notabene Karaimi zamieszkiwali w okresie międzywojennym również w Polsce, gdzie ich skupiskiem było miasto Lida na Kresach Wschodnich, a po wojnie, choć już na dużo mniejszą skalę, rejon Trójmiasta.

Na przełomie XIX i XX wieku w Eupatorii rozbudowano port morski, wzniesiono imponującą cerkiew, szereg obiektów uzdrowiskowych oraz liczne piękne wille i rezydencje przemysłowców i ziemian z całej niemal Rosji. W roku 1913 miasto otrzymało jednotorową komunikację tramwajową, działającą nieprzerwanie po dzień dzisiejszy, a w 1915 połączenie kolejowe z resztą Imperium.

Po definitywnym opanowaniu całego Krymu przez Armię Czerwoną w listopadzie 1920 r. Eupatoria stała się z woli nowych władz jednym z głównych ośrodków uzdrowiskowych Półwyspu, którego zadaniem była troska o zdrowie „pracujących miast i wsi”. Rozbudowana została sieć obiektów szpitalnych i sanatoryjnych, w tym zwłaszcza dla dzieci.

W okresie II wojny światowej Eupatorię jesienią 1941 r. zdobyli Niemcy, którzy rozpoczęli okupację miasta. W dniu 5 stycznia 1942 r. w ramach Operacji Kerczeńsko-Teodozyjskiej wojska radzieckie wysadziły pod Eupatorią niewielki desant o charakterze dywersyjnym, który mimo otrzymanego wsparcia ogniowego z morza i bezprzykładnego bohaterstwa walczących, zakończył się ostatecznie klęską, kosztującą życie niemal wszystkich jego uczestników oraz utratą trałowca BTSzcz 405 Wzrywatiel. Dziś o tej tragicznej operacji przypominają jedynie rozrzucone po mieście monumentalne pomniki upamiętniające walczących.

W latach powojennych Eupatoria dość szybko uporała się ze zniszczeniami, które szczególnie dotknęły port. W roku 1954 wraz z całym Krymem ośrodek trafił jako „prezent” Chruszczowa do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Miasto mimo wszystko zdołało nadal zachować w dużej mierze swój tradycyjny wielonarodowy i wielokulturowy charakter, gdzie zgodnie żyli obok siebie Rosjanie, Tatarzy Krymscy, Ukraińcy, Ormianie, Grecy i Karaimi.

Obecnie motorem rozwoju Eupatorii stała się obok lecznictwa uzdrowiskowego także turystyka. W roku 2010 na Eupatorię przypadało 19 % całego zorganizowanego ruchu turystycznego Autonomicznej Republiki Krymu.

Najznamienitszym bodaj zabytkiem Eupatorii jest meczet Dżuma-Dżami, zwany też Piątkowym lub Chańskim. Ten obiekt sakralny, wzorowany na Hagia Sofia w Stambule, jest dziełem wybitnego architekta Hadży mimar Sinana, twórcy wielu interesujących budowli na terytorium Imperium Otomańskiego , w tym meczetów Soleimaniya w Stambule oraz Selimiye w Adrianopolu. Obiekt w Eupatorii powstał w latach 1552 – 1564 dla uczczenia koronacji chana Dewlet Gireja I . W okresie późniejszym świątyni służyła jako zwyczajowe miejsce koronacji kolejnych władców Krymu. Jest to meczet w klasycznym tureckim stylu na planie prostokąta z centralną kopuła o średnicy 11 m, z trzech stron otoczoną wieńcem łącznie 11 mniejszych kopuł. Wnętrze świątyni jest podzielone na trzy nawy i otoczone drewnianą galerią. Przy meczecie (po stronie wschodniej i zachodniej) znajdują się dwa minarety o wysokości 35 m ( lub jak chcą inne źródła jedynie 30 m). o ile sam meczet dotrwał do naszych czasów w stanie niemal pierwotnym, o tyle minarety z uwagi na swój stan techniczny zostały przebudowane w XIX wieku. W pobliżu, stanowiącego od roku 1990 ponownie czynny obiekt kultu religijnego, meczecie, znajduje się kilka grobów z charakterystycznymi wysmukłymi pomnikami.

W starej części miasta, historycznym Gözleve, zachował się pochodzący z XVI wieku budynek tureckiej łaźni – hammamu.  W dawnej tatarskiej części Eupatorii mieszczą się natomiast pozostałości klasztoru – teke derwiszów , najlepiej zachowany tego typu obiekt na Krymie, którego budynki powstawały w XVI – XVIII stuleciu. U wejścia do teke znajduje się niewielki XVII wieczny meczet Szukułaj-efendi.

Eupatoria może się również poszczycić prawosławnym obiektem sakralnym dorównującym swymi wymiarami meczetowi Dżuma-Dżami, a mianowicie soborem św. Mikołaja Cudotwórcy, który powstał w roku 1898 dla upamiętnienia rocznicy oswobodzenia miasta   w czasie wojny krymskiej, przy czym główny akcent postawiono w tym przypadku wcale nie na najliczniejszych okupantów, lecz najbardziej znienawidzonych Turków. Potężna bryła neobizantyjskiej budowli zwieńczona niebieską kopułą w pewnej mierze również nawiązuje do Hagia Sofia w Stambule, która przecież pierwotnie była świątynią chrześcijańską. Sobór może pomieścić nawet 2 tys. wiernych i jest największy na całym Półwyspie Krymskim.

W Eupatorii znajduje się również prawosławna cerkiew św. Proroka Ilji, powstała w początkach XX wieku dla miejscowej społeczności greckiej. Jest to świątynia na planie krzyża, zwieńczona brązową kopułą ze znajdującą się obok dzwonnicą, wyraźnie wyróżniająca się na tle miejskiego nabrzeża.

W mieście znajduje się także niewielka, pochodząca z roku 1888 ormiańska cerkiew Surb Nikopos.

W północno-zachodniej starej części Eupatorii znajduje się dawna dzielnica karaimska, gdzie zachowało się jeszcze sporo zabytków tej nielicznej i nieco już zapomnianej grup[y etnicznej. Wymienić należy tu przede wszystkim kompleks domów modlitwy, wbudowany na podstawie planów Samuela Babowicza w stylu mauretańskim, a obejmujące połączone arkadowymi dziedzińcami Wielką Kenesę Zgromadzeń, pochodzącą z roku 1807 oraz późniejszą Małą Kenesę. W ich pobliżu znajduje się biblioteka Karaj-Bitikligi oraz typowe domostwo karaimskie.

W jednej z zabytkowych willi, pochodzącej z roku 1910 willi Gielełowicza, stanowiącej przykład budownictwa przełomu XIX i XX stulecia, mieści się dziś Muzeum Krajoznawcze z bogatymi zbiorami dotyczącymi Eupatorii.

Warto wspomnieć o Deptaku Nabrzeżnym, który ciągnie się wzdłuż miejskiego wybrzeża, stanowiąc typową turystyczną aleję spacerową z szeroką gamą różnorakich atrakcji tak gastronomicznych jak i rozrywkowych, trochę na zasadzie „dla każdego coś miłego”. W pobliżu samego Deptaka (Park Frunze) znajduje się akwarium, a nieco dalej, choć z boku, modne obecnie delfinarium.

Niewątpliwą atrakcję turystyczną Eupatorii stanowi system komunikacji tramwajowej obejmujący 3 linie stałe, 1 sezonową oraz 1 turystyczną, na których nadal są eksploatowane jeszcze „trofiejne” poniemieckie wagony. Sieć działa w anachronicznym obecnie systemie jednotorowym z mijankami (w Polsce jeszcze w latach 70-tych działały takie w miastach śląskich, a ze znanych ośrodków również w części peryferyjnej ówczesnego Berlina Wschodniego), co powoduje, że sama podróż rozciąga się nieco w czasie, umożliwiając równocześnie zapoznanie się z różnymi walorami Eupatorii.

Z godnych uwagi poloniców należy odnotować wizytę w roku 1825 w Eupatorii Adama Mickiewicza, który w mieście nazywanym przez siebie „Kozłow” miał napisać jeden z swych Sonetów Krymskich. Eupatoria to także miejsce narodzin Zuli Pogorzelskiej, znanej polskiej śpiewaczki i artystki kabaretowo-filmowej okresu międzywojennego.